Hoang_philong
21-06-09, 01:12 AM
Mình khoái nhất là món này (Don Quảng Ngãi đó bạn) , trời lạnh mà ăn món này là số 1 :x
http://i517.photobucket.com/albums/u340/quangngai_group/YEUQUANGNGAI/LinhTinh/CT130.jpg
Chim mía Xuân Phổ
Cá bống sông Trà
Kẹo gương Thu Xà
Mạch nha Mộ Đức
Chỉ bốn câu vẻn vẹn 16 chữ, người bình dân đã giới thiệu được cả bốn đặc sản nổi tiếng của Quảng Ngãi, gắn nó với những địa danh tiêu biểu nhất. Về đặc sản cá bống sông Trà, có thể kể đến những câu ca dao rất hay khác, như:
Phải đâu chàng nói mà xiêu
Tại con cá bống tại niêu nước chè
Nước chè lá Minh Long sắc đặc phải nói là rất ngon sau mỗi bữa cơm, nhất là bữa cơm có món cá bống sông Trà kho tiêu. Dân gian đã mượn chuyện tình duyên đôi lứa để làm cái ''đòn bẩy'' bật lên sức hấp dẫn của đặc sản. Cũng với kiểu như vậy, với don, một đặc sản bình dân, lại có câu:
Con gái còn son
Không bằng tô don Vạn Tượng
Với lối nói thậm xưng, dân gian giới thiệu đặc sản của mình với một niềm tự hào không cần giấu giếm, song vẫn giữ được sự tế nhị gấp nhiều lần kiểu quảng cáo. Bởi ca dao giới thiệu đặc sản với một tấm lòng trong sáng, còn dạng tiếp thị thế kia lại ít dấu ấn văn hóa, dù nó ra đời trong một thời đại văn minh.
Một chút trào lộng, nhưng vẫn luôn trong sáng, người dân còn có câu khá vui:
Nghèo thì nghèo, nợ thì nợ
Cũng kiếm cho được con vợ bán don
Mai sau nó chết cũng còn cặp vị
Một chút chua chát, người dân kể chuyện tình lắt léo trắc trở do không môn đăng hộ đối mà vô hình trung lại giới thiệu được cái giá trị của đặc sản mắm nhum:
http://i517.photobucket.com/albums/u340/quangngai_group/YEUQUANGNGAI/LinhTinh/caugai.jpg
Con Nhum
Sớm mai anh ngủ dậy
Anh súc miệng
Anh rửa mặt
Anh xách cái rựa quéo
Anh lên hòn núi Quẹo
Anh đốn cây củi còng queo
Anh than với em cha mẹ anh nghèo
Đôi đũa tre yếu ớt không dám quèo con mắm nhum.
Quảng Ngãi là xứ mía đường, nên dễ hiểu là ca dao cũng đề cập nhiều đến đường mía đặc sản.
- Ở đây mía ngọt nhiều đường
Tìm trai xứ Quảng mà yêu cho rồi
- Nước mía trong cũng thắng thành đường
Anh thương em thì anh biết chớ thói thường ai hay
Cũng cần biết xưa kia có nơi đặt ra lệ phạt người bẻ trộm mía để ăn, nên mới có cái hoạt cảnh khôi hài này:
Mía ngọt tận đọt
Heo béo tận lông
Cổ thời mang gông
Tay cầm lóng mía
Vừa đi vừa hít
Cái đít sưng vù
Chuyện mía lan sang chuyện đường với nhiều loại đường đặc sản như đường cát:
''Thiếp gửi cho chàng, một cục đàng rim, một tiềm đường cát'',
''Bậu về nhớ ghé Ba La, mua cân đường phổi cho ta với mình''.
Bên cạnh mạch nha, đường phổi còn có đường phèn:
''Thơm ngon như món mạch nha, ngọt qua đường phổi, thơm qua đường phèn...''.
Cũng có thể kể, ngoài hải đảo Lý Sơn còn có bánh ít lá gai nổi tiếng:
''Muốn ăn bánh ít lá gai, lấy chồng hải đảo sợ dài đường ghe''.
ở rừng thì có đặc sản quế Quảng nổi tiếng ở Trà Bồng, song lại gắn với ý niệm xa xôi, cách trở:
''Lựu tìm đào, đào chẳng tìm lê, lên non tìm quế, quế về rừng xanh''.
Quế Trà Bồng cũng vang danh không kém gì mía đường:
Ai về Quảng Ngãi
Cho tui gởi ít tiền
Mua dùm miếng quế lâu niên
Đem về chị bệnh khỏi phiền bà con
Giới thiệu đặc sản, ca dao luôn quyện với tình người, quyện với những sinh hoạt rất đời thường, rất tự nhiên, thuần phác.
Ca dao với những món ăn mùa nước lũ...
Hằng năm ở Nam Bộ cứ gần cuối mùa mưa là mùa nước lũ chụp đồng. Cả một vùng đồng bằng Nam Bộ nước ngập mênh mông
Ruộng đồng mặt nước tăm te
Một đàn gà nước bay về kiếm ăn
Thoạt đầu nước về lặng lẽ khiêm tốn . Ở xứ Tháp Mười,lũ nhẹ bị phèn xì lắng hết phù sa, nước trong veo trong vắt nhìn rõ cá tôm bơi lương cùng con nước . Lúc bấy giờ trẻ con thường đi thọt trứng kiến vàng làm mồi câu cá rô, câu chừng đủ kí rủ nhau lội ra đìa nước bẻ rau bình định mọc hoang về nấu canh. Rau bình định nhân nhẫn đắng mà hậu ngọt, nấu với cá rô béo ngậy:
Nhất trong là nước phèn trôi
Nhất béo nhì bùi là cá rô câu
Đầu mùa lũ, mưa vẫn còn giăng giăng mỗi chiều, mỗi ngày nên măng tre, măng trúc vẫn cứ đội đất, mọc lên tua tủa, rau muống cũng mọc lên ê hề xanh tốt:
Thương em vì cá trích ve
Vì rau muống luộc vì mè trộn măng
Cuối hè, chớm sang thu lũ vẫn còn lên chậm.Lúc này là lúc sen tàn, nẩy hạt, le le ở đâu bay về từng đàn, món ăn mùa lũ bỗng trở nên sang lạ:
Thương chồng nấu cháo le le
Nấu canh bông bí nấu chè hạt sen
Qua tháng tám tháng chín ta (tức tháng 9,10 dương lịch) là lúc lũ về mạnh, nước nhiều. Sức nước băng băng phù sa đỏ ngầu sông Tiền sông Hậu, đây là lúc gió thổi rào rào khắp đồng bãi, gió gọi bông điên điển nở vàng rộ, so đũa nở trắng, đậu rồng kết trái xanh mát mắt. Đó cũng là mùa cá linh cá bống cá cháy về sông rạch. Cá bống thịt lành và dẻ kho chung với ba rọi cho ngấm mỡ, ngấm tiêu, ngấm hành tỏi là món ăn mà các nàng dâu thường dâng cho mẹ chồng :
Ví dầu cá bống chặt đuôi
Tôm he bóc vỏ mà nuôi mẹ chồng
Gần gụi hơn cá bống là cá linh, cá linh nhiều tới mức ăn không hết phải đem là mắm, thường thì cá linh kho với khóm, mía lau, hoặc bằm nhuyễn nhồi vô ruột khổ qua ăn cũng ngon hết xảy:
Canh chua điên điển cá linh
Ăn chỉ một mình thì chẳng biết ngon
Với dân nhậu thì mùa nước lũ về là mùa kiếm mồi nhậu rất dễ, vì nước lênh láng ngoài đồng nên chuột, rắn dồn hết lên gò, xách giỏ đi một hồi là tha hồ bắt về nhậu:
Cần chi cá lóc cá trê
Thịt chuột thịt rắn nhậu mê hơn nhiều
Thịt chuột với rắn ngày nay là món đặc sản còn ốc bưu ốc lác cho tới giờ vẫn là món rẻ tiền dân dã mà ăn cũng "bắt" hột cơm:
Khế chua nấu với ốc nhồi
Tuy nước nó xám nhưng mùi nó ngon
Do sống chung với lũ từ lâu đời nên người Nam Bộ có thói quen làm mắm cá để sẵn trong nhà ,đó là thức ăn dân dã nhất mà cũng tiện lợi và ngon nhất. Mùa lũ với bông súng ngó sen sẵng ngoài đồng, cùng với chén mắm cũng đủ nên duyên nghĩa để cất lời hò hẹn với nhau:
Muốn ăn bông súng mắm kho
Lén cha lén mẹ xuống đò theo anh
http://i517.photobucket.com/albums/u340/quangngai_group/YEUQUANGNGAI/LinhTinh/CT130.jpg
Chim mía Xuân Phổ
Cá bống sông Trà
Kẹo gương Thu Xà
Mạch nha Mộ Đức
Chỉ bốn câu vẻn vẹn 16 chữ, người bình dân đã giới thiệu được cả bốn đặc sản nổi tiếng của Quảng Ngãi, gắn nó với những địa danh tiêu biểu nhất. Về đặc sản cá bống sông Trà, có thể kể đến những câu ca dao rất hay khác, như:
Phải đâu chàng nói mà xiêu
Tại con cá bống tại niêu nước chè
Nước chè lá Minh Long sắc đặc phải nói là rất ngon sau mỗi bữa cơm, nhất là bữa cơm có món cá bống sông Trà kho tiêu. Dân gian đã mượn chuyện tình duyên đôi lứa để làm cái ''đòn bẩy'' bật lên sức hấp dẫn của đặc sản. Cũng với kiểu như vậy, với don, một đặc sản bình dân, lại có câu:
Con gái còn son
Không bằng tô don Vạn Tượng
Với lối nói thậm xưng, dân gian giới thiệu đặc sản của mình với một niềm tự hào không cần giấu giếm, song vẫn giữ được sự tế nhị gấp nhiều lần kiểu quảng cáo. Bởi ca dao giới thiệu đặc sản với một tấm lòng trong sáng, còn dạng tiếp thị thế kia lại ít dấu ấn văn hóa, dù nó ra đời trong một thời đại văn minh.
Một chút trào lộng, nhưng vẫn luôn trong sáng, người dân còn có câu khá vui:
Nghèo thì nghèo, nợ thì nợ
Cũng kiếm cho được con vợ bán don
Mai sau nó chết cũng còn cặp vị
Một chút chua chát, người dân kể chuyện tình lắt léo trắc trở do không môn đăng hộ đối mà vô hình trung lại giới thiệu được cái giá trị của đặc sản mắm nhum:
http://i517.photobucket.com/albums/u340/quangngai_group/YEUQUANGNGAI/LinhTinh/caugai.jpg
Con Nhum
Sớm mai anh ngủ dậy
Anh súc miệng
Anh rửa mặt
Anh xách cái rựa quéo
Anh lên hòn núi Quẹo
Anh đốn cây củi còng queo
Anh than với em cha mẹ anh nghèo
Đôi đũa tre yếu ớt không dám quèo con mắm nhum.
Quảng Ngãi là xứ mía đường, nên dễ hiểu là ca dao cũng đề cập nhiều đến đường mía đặc sản.
- Ở đây mía ngọt nhiều đường
Tìm trai xứ Quảng mà yêu cho rồi
- Nước mía trong cũng thắng thành đường
Anh thương em thì anh biết chớ thói thường ai hay
Cũng cần biết xưa kia có nơi đặt ra lệ phạt người bẻ trộm mía để ăn, nên mới có cái hoạt cảnh khôi hài này:
Mía ngọt tận đọt
Heo béo tận lông
Cổ thời mang gông
Tay cầm lóng mía
Vừa đi vừa hít
Cái đít sưng vù
Chuyện mía lan sang chuyện đường với nhiều loại đường đặc sản như đường cát:
''Thiếp gửi cho chàng, một cục đàng rim, một tiềm đường cát'',
''Bậu về nhớ ghé Ba La, mua cân đường phổi cho ta với mình''.
Bên cạnh mạch nha, đường phổi còn có đường phèn:
''Thơm ngon như món mạch nha, ngọt qua đường phổi, thơm qua đường phèn...''.
Cũng có thể kể, ngoài hải đảo Lý Sơn còn có bánh ít lá gai nổi tiếng:
''Muốn ăn bánh ít lá gai, lấy chồng hải đảo sợ dài đường ghe''.
ở rừng thì có đặc sản quế Quảng nổi tiếng ở Trà Bồng, song lại gắn với ý niệm xa xôi, cách trở:
''Lựu tìm đào, đào chẳng tìm lê, lên non tìm quế, quế về rừng xanh''.
Quế Trà Bồng cũng vang danh không kém gì mía đường:
Ai về Quảng Ngãi
Cho tui gởi ít tiền
Mua dùm miếng quế lâu niên
Đem về chị bệnh khỏi phiền bà con
Giới thiệu đặc sản, ca dao luôn quyện với tình người, quyện với những sinh hoạt rất đời thường, rất tự nhiên, thuần phác.
Ca dao với những món ăn mùa nước lũ...
Hằng năm ở Nam Bộ cứ gần cuối mùa mưa là mùa nước lũ chụp đồng. Cả một vùng đồng bằng Nam Bộ nước ngập mênh mông
Ruộng đồng mặt nước tăm te
Một đàn gà nước bay về kiếm ăn
Thoạt đầu nước về lặng lẽ khiêm tốn . Ở xứ Tháp Mười,lũ nhẹ bị phèn xì lắng hết phù sa, nước trong veo trong vắt nhìn rõ cá tôm bơi lương cùng con nước . Lúc bấy giờ trẻ con thường đi thọt trứng kiến vàng làm mồi câu cá rô, câu chừng đủ kí rủ nhau lội ra đìa nước bẻ rau bình định mọc hoang về nấu canh. Rau bình định nhân nhẫn đắng mà hậu ngọt, nấu với cá rô béo ngậy:
Nhất trong là nước phèn trôi
Nhất béo nhì bùi là cá rô câu
Đầu mùa lũ, mưa vẫn còn giăng giăng mỗi chiều, mỗi ngày nên măng tre, măng trúc vẫn cứ đội đất, mọc lên tua tủa, rau muống cũng mọc lên ê hề xanh tốt:
Thương em vì cá trích ve
Vì rau muống luộc vì mè trộn măng
Cuối hè, chớm sang thu lũ vẫn còn lên chậm.Lúc này là lúc sen tàn, nẩy hạt, le le ở đâu bay về từng đàn, món ăn mùa lũ bỗng trở nên sang lạ:
Thương chồng nấu cháo le le
Nấu canh bông bí nấu chè hạt sen
Qua tháng tám tháng chín ta (tức tháng 9,10 dương lịch) là lúc lũ về mạnh, nước nhiều. Sức nước băng băng phù sa đỏ ngầu sông Tiền sông Hậu, đây là lúc gió thổi rào rào khắp đồng bãi, gió gọi bông điên điển nở vàng rộ, so đũa nở trắng, đậu rồng kết trái xanh mát mắt. Đó cũng là mùa cá linh cá bống cá cháy về sông rạch. Cá bống thịt lành và dẻ kho chung với ba rọi cho ngấm mỡ, ngấm tiêu, ngấm hành tỏi là món ăn mà các nàng dâu thường dâng cho mẹ chồng :
Ví dầu cá bống chặt đuôi
Tôm he bóc vỏ mà nuôi mẹ chồng
Gần gụi hơn cá bống là cá linh, cá linh nhiều tới mức ăn không hết phải đem là mắm, thường thì cá linh kho với khóm, mía lau, hoặc bằm nhuyễn nhồi vô ruột khổ qua ăn cũng ngon hết xảy:
Canh chua điên điển cá linh
Ăn chỉ một mình thì chẳng biết ngon
Với dân nhậu thì mùa nước lũ về là mùa kiếm mồi nhậu rất dễ, vì nước lênh láng ngoài đồng nên chuột, rắn dồn hết lên gò, xách giỏ đi một hồi là tha hồ bắt về nhậu:
Cần chi cá lóc cá trê
Thịt chuột thịt rắn nhậu mê hơn nhiều
Thịt chuột với rắn ngày nay là món đặc sản còn ốc bưu ốc lác cho tới giờ vẫn là món rẻ tiền dân dã mà ăn cũng "bắt" hột cơm:
Khế chua nấu với ốc nhồi
Tuy nước nó xám nhưng mùi nó ngon
Do sống chung với lũ từ lâu đời nên người Nam Bộ có thói quen làm mắm cá để sẵn trong nhà ,đó là thức ăn dân dã nhất mà cũng tiện lợi và ngon nhất. Mùa lũ với bông súng ngó sen sẵng ngoài đồng, cùng với chén mắm cũng đủ nên duyên nghĩa để cất lời hò hẹn với nhau:
Muốn ăn bông súng mắm kho
Lén cha lén mẹ xuống đò theo anh